VTS opent deuren die woorden soms nog niet kunnen openen.

Hoe geef je leerlingen de ruimte hun gedachten te delen, verbanden te leggen en mee te denken ook als ze de Nederlandse taal nog niet volledig beheersen? In het ISK-onderwijs, waar leerlingen met verschillende taalniveaus, culturele achtergronden en ervaringen samenkomen, is dat een mooie uitdaging. Juist daar kan Visual Thinking Strategies (VTS) een waardevolle rol spelen.

Een beeld op het bord. Een groep leerlingen die aandachtig kijkt. De eerste reacties komen voorzichtig. Een leerling wijst iets aan, een ander probeert een gedachte onder woorden te brengen. Er wordt gezocht naar woorden, soms met hulp van een klasgenoot. Langzaam ontstaat een gesprek waarin steeds meer leerlingen meedoen. In onze ervaringen met ISK RijnIJssel en ISK Delft zien we hoe VTS leerlingen uitnodigt om actief deel te nemen, ook als hun Nederlandse taalvaardigheid nog beperkt is. Want het denkvermogen van leerlingen is vaak al veel verder ontwikkeld dan ze in woorden kunnen uitdrukken.

Een bijzonder moment in de klas

Jessica Kikkert, docent op een ISK, deelde met ons een ervaring die dit mooi laat zien.
Ze voerde een VTS-gesprek met Alfa-leerlingen die nog maar drie weken op school waren. De leerlingen volgden haar instructies, maar keken aanvankelijk ook wat onzeker. Het beeld riep veel gedachten op. Je zag dat er van alles gebeurde, ieder vanuit zijn eigen kennis en ervaringen. Maar hoe vertel je wat je denkt als je de Nederlandse woorden nog niet kent? Dan staat een leerling op. Ze loopt naar het bord, wijst iets aan en probeert een Nederlands woord te gebruiken. Jessica parafraseert haar bijdrage en bedankt haar. De leerling straalt. Er gebeurt iets in de groep. Andere leerlingen beginnen te begrijpen wat de bedoeling is. Een leerling vraagt aan een klasgenoot naar het Nederlandse woord. Samen zoeken ze naar de juiste betekenis. Ook hij loopt naar voren om aan te wijzen wat hij bedoelt. Langzaam groeit de betrokkenheid. Steeds meer leerlingen delen wat ze zien en denken en beginnen hun ideeën te onderbouwen. Wat begint met het tellen van mensen en voorwerpen, ontwikkelt zich tot het ontdekken van details en het leggen van verbanden. Jessica noemt het een ‘pareltjesmoment’. Ze ziet hoe de verbondenheid en het zelfvertrouwen in de groep groeien. En hoeveel leerlingen te vertellen hebben, ook als hun taalvaardigheid nog beperkt is.

Meer dan taalontwikkeling

Een VTS-gesprek biedt leerlingen de gelegenheid om Nederlands te oefenen in een betekenisvolle context. Ze leren woorden geven aan wat ze waarnemen, verbanden leggen, vragen stellen en hun gedachten onderbouwen. Maar er gebeurt meer. Leerlingen oefenen ook met luisteren naar elkaar, voortbouwen op ideeën van anderen en omgaan met verschillende perspectieven. Ze ontdekken dat je op verschillende manieren naar hetzelfde beeld kunt kijken en dat verschillende inzichten naast elkaar kunnen bestaan. Juist in een ISK-groep, waarin leerlingen uiteenlopende ervaringen en referentiekaders meebrengen, is dat waardevol. Iedereen heeft iets in te brengen en kan vanuit zijn eigen mogelijkheden deelnemen aan het gesprek.

VTS Geïntegreerd: denken, taal en burgerschap verbinden

Bij Wondering Works werken we met VTS Geïntegreerd. Daarbij zetten we VTS niet in als een losse activiteit naast het bestaande onderwijs, maar als een didactische strategie die verweven wordt met de lessen en leerdoelen die er al zijn. Een gesprek kan beginnen met een kunstwerk, maar net zo goed met een tekst, historische bron of maatschappelijk vraagstuk. Zo wordt VTS een manier om denken, taalontwikkeling en burgerschap met elkaar te verbinden. Leerlingen oefenen met het verwoorden en onderbouwen van hun eigen gedachten, luisteren naar andere perspectieven en onderzoeken hoe verschillende inzichten zich tot elkaar verhouden. De docent creëert hiermee een veilige, uitdagende en onderzoekende leeromgeving waarin leerlingen worden uitgenodigd om mee te denken en mee te doen.

Een docent van ISK RijnIJssel verwoordde haar ervaring na de training als volgt:
“De leerlingen hebben na een paar keer VTS al snel door wat de bedoeling is en je ziet ze steeds actiever meedoen door zelf ook wat te willen zeggen. Echt een verrijking voor mijn lessen NT2 en Burgerschap op de ISK.”

Ruimte voor wat leerlingen al in zich hebben

Wat ons in het werken met ISK-leerlingen raakt, is hoeveel er zichtbaar wordt zodra er ruimte ontstaat om zelf te kijken, denken en betekenis te geven. Leerlingen hoeven niet eerst de taal volledig te beheersen om waardevolle gedachten te hebben of actief deel te nemen.

Zoals Jessica het mooi verwoordt:
“VTS opent deuren die woorden soms nog niet kunnen openen.”

Wil je ontdekken hoe je VTS kunt inzetten in jouw ISK-lessen?
Met de training VTS Geïntegreerd Onderwijs van Wondering Works leer je hoe je deze aanpak kunt verweven met je bestaande lessen en leerdoelen. Zo ontstaat meer samenhang tussen taalontwikkeling, denken en burgerschap.